Ho kéo dài không khỏi cảnh báo bệnh gì và cách xử lý đúng

Một cơn ho thông thường có thể xuất hiện khi cơ thể bị cảm lạnh, nhiễm virus hoặc kích ứng đường hô hấp và thường thuyên giảm theo thời gian. Ho kéo dài không khỏi lại là tình trạng không nên xem nhẹ, đặc biệt khi triệu chứng diễn ra nhiều tuần, tái phát liên tục hoặc đi kèm khó thở, đau ngực, sốt, sụt cân. 

Hiểu đúng nguyên nhân giúp người bệnh tránh tự dùng thuốc kéo dài và biết thời điểm cần thăm khám chuyên khoa.

Hiểu đúng tình trạng ho kéo dài không khỏi

Ho là phản xạ bảo vệ tự nhiên giúp cơ thể loại bỏ chất nhầy, dị vật và các tác nhân gây kích ứng khỏi đường hô hấp. Vì vậy, bản thân ho không phải là một bệnh mà là triệu chứng có thể xuất hiện trong hàng loạt tình trạng khác nhau.

Ở người trưởng thành, hướng dẫn của European Respiratory Society thường định nghĩa ho mạn tính là ho kéo dài trên 8 tuần. Tuy nhiên, NHS khuyến cáo người bị ho trên 3 tuần nên đi khám để xác định nguyên nhân, nhất là khi triệu chứng không cải thiện hoặc có thêm biểu hiện bất thường.

Có thể hình dung thời gian ho theo cách tương đối như sau:

Một người bị ho kéo dài không khỏi không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh nguy hiểm. Sau một đợt nhiễm virus, niêm mạc đường thở có thể tiếp tục nhạy cảm trong nhiều tuần, khiến những kích thích nhỏ như không khí lạnh, mùi nước hoa, khói thuốc hoặc nói nhiều cũng kích hoạt phản xạ ho.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là một cơn ho kéo dài không phải lúc nào cũng xuất phát từ phổi. Mũi xoang, thực quản, thuốc đang sử dụng và thậm chí nhiều nguyên nhân cùng tồn tại có thể tạo nên một bài toán phức tạp hơn tưởng tượng.

Những nguyên nhân phổ biến khiến ho kéo dài không khỏi

Khi ho kéo dài không khỏi, việc liên tục đổi siro hoặc thuốc giảm ho mà không xác định nguyên nhân chẳng khác nào tắt chuông báo động nhưng không kiểm tra xem trong nhà có cháy hay không. Muốn điều trị hiệu quả, cần tìm đúng cơ chế gây ho.

1. Ho hậu nhiễm virus

Sau cảm lạnh, cúm hoặc một số bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, tình trạng viêm có thể đã giảm nhưng các dây thần kinh cảm giác và niêm mạc đường thở vẫn còn tăng nhạy cảm.

Người bệnh có thể:

• Ho khan hoặc có ít đờm.

• Ho tăng khi nói chuyện nhiều.

• Dễ ho khi hít không khí lạnh.

• Ho khi tiếp xúc với khói, bụi hoặc mùi mạnh.

• Không còn sốt nhưng cơn ho vẫn dai dẳng.

Trong trường hợp này, dùng kháng sinh thường không giải quyết được vấn đề nếu nguyên nhân ban đầu không phải nhiễm khuẩn.

2. Hội chứng ho đường hô hấp trên

Các bệnh lý mũi xoang có thể gây cảm giác dịch chảy xuống họng, nghẹt mũi, hắng giọng và kích thích ho. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp của ho mạn tính ở người trưởng thành.

Dấu hiệu gợi ý gồm:

• Nghẹt hoặc chảy nước mũi.

• Thường xuyên hắng giọng.

• Cảm giác như có chất nhầy ở cổ họng.

• Ho nhiều khi nằm xuống.

• Ngứa mũi, hắt hơi nếu liên quan dị ứng.

Đáng chú ý, không phải người bệnh nào cũng cảm nhận rõ hiện tượng dịch chảy xuống họng. Vì vậy, một số trường hợp ho dài ngày không khỏi vẫn có thể liên quan đến bệnh lý mũi xoang dù triệu chứng ở mũi không quá nổi bật.

3. Hen phế quản hoặc hen thể ho

Hen không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những cơn khò khè dữ dội. Một số người chủ yếu chỉ có triệu chứng ho, thường gọi là hen thể ho.

Cần nghĩ đến khả năng này khi:

• Ho nhiều về đêm hoặc gần sáng.

• Ho sau khi vận động.

• Cơn ho xuất hiện khi trời lạnh.

• Ho khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa hoặc mùi mạnh.

• Có tiền sử dị ứng hoặc người thân mắc hen.

Hen và một số tình trạng viêm đường thở tăng bạch cầu ái toan nằm trong nhóm nguyên nhân quan trọng cần được đánh giá ở người ho mạn tính. 

4. Trào ngược dạ dày – thực quản

Axit hoặc các thành phần từ dạ dày có thể trào lên thực quản, kích thích phản xạ thần kinh liên quan đến ho. Một số bệnh nhân có ợ nóng, ợ chua nhưng cũng có người gần như không xuất hiện triệu chứng tiêu hóa điển hình.

Cơn ho thường có thể tăng:

• Sau bữa ăn lớn.

• Khi nằm ngay sau ăn.

• Vào ban đêm.

• Sau khi uống rượu bia hoặc ăn những thực phẩm dễ gây triệu chứng ở từng cá nhân.

Trào ngược là một nguyên nhân được xem xét trong quá trình đánh giá ho mạn tính, nhưng không nên tự kết luận rằng mọi trường hợp ho về đêm đều do dạ dày. 

5. Tác dụng phụ của thuốc

Một nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp và bệnh tim gọi là thuốc ức chế men chuyển ACE có thể gây ho khan dai dẳng ở một số người.

Vì vậy, khi ho kéo dài không khỏi, hãy cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ:

• Thuốc kê đơn.

• Thuốc không kê đơn.

• Thực phẩm chức năng.

• Thời điểm bắt đầu sử dụng các loại thuốc.

Không nên tự ngừng thuốc tim mạch hoặc huyết áp vì nghi ngờ thuốc gây ho. Bác sĩ cần đánh giá và quyết định có cần thay đổi phương pháp điều trị hay không.

Ho kéo dài không khỏi có thể liên quan đến bệnh gì nghiêm trọng?

Phần lớn trường hợp ho kéo dài không phải do bệnh nguy hiểm, nhưng không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài nhiều tuần hoặc kèm dấu hiệu bất thường.

1. Lao phổi
Có thể gây:

• Ho trên 3 tuần.

• Đau ngực, có đờm hoặc ho ra máu.

• Sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân.

Tuy nhiên, ho lâu ngày không đồng nghĩa chắc chắn mắc lao.

2. Giãn phế quản
Dấu hiệu thường gặp:

• Ho dai dẳng.

• Khạc nhiều đờm.

• Nhiễm trùng hô hấp tái diễn.

• Đôi khi ho ra máu.

3. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Thường gặp ở người hút thuốc lâu năm, với biểu hiện:

• Ho có đờm kéo dài.

• Khó thở khi gắng sức.

4. Ung thư phổi
Cần lưu ý khi ho kéo dài kèm:

• Ho ra máu.

• Sụt cân.

• Đau ngực.

• Khó thở tăng dần.

• Thay đổi tính chất cơn ho.

Khi nào ho kéo dài không khỏi cần đi khám sớm?

Người bị ho trên 3 tuần nên cân nhắc thăm khám để tìm nguyên nhân, đặc biệt khi triệu chứng không cải thiện. NHS cũng khuyến nghị đánh giá y tế đối với tình trạng ho dai dẳng trên 3 tuần.

Cần đi khám sớm nếu ho kéo dài không khỏi kèm theo:

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Sốt kéo dài hoặc tái diễn.

• Đổ mồ hôi nhiều về đêm.

• Khó thở.

• Đau ngực.

• Đờm nhiều bất thường.

• Sức khỏe giảm sút rõ rệt.

• Có bệnh tim, phổi và bệnh thận mạn tính.

• Suy giảm miễn dịch.

Đặc biệt, ho ra máu luôn là dấu hiệu cần được đánh giá y tế. Nếu lượng máu nhiều, khó thở hoặc đau ngực nghiêm trọng, cần tìm kiếm trợ giúp cấp cứu ngay.

Các nội dung thuộc nhóm tin mới về sức khỏe đôi khi dễ biến một triệu chứng thông thường thành danh sách hàng chục căn bệnh đáng sợ. Cách tiếp cận hợp lý hơn là dựa vào thời gian ho, đặc điểm cơn ho, triệu chứng đi kèm và yếu tố nguy cơ của từng người.

Người bị ho kéo dài không khỏi nên làm gì tại nhà?

Trong thời gian theo dõi hoặc chờ thăm khám, một số biện pháp có thể giúp hạn chế tác nhân kích thích đường thở:

• Uống đủ nước tùy tình trạng sức khỏe.

• Tránh tối đa thuốc lá và khói thuốc thụ động.

• Hạn chế khói bụi và mùi hóa chất mạnh.

• Giữ không gian sống trong lành và thông thoáng.

• Theo dõi thời điểm cơn ho nặng hơn.

• Ghi lại màu sắc, lượng đờm nếu có.

• Không được tự ý sử dụng kháng sinh.

• Không tự phối hợp nhiều thuốc trị ho có thành phần trùng lặp.

Một cuốn nhật ký triệu chứng đơn giản có thể rất hữu ích. Hãy ghi lại cơn ho xuất hiện nhiều vào sáng, tối, sau ăn, khi nằm, khi vận động hay khi tiếp xúc với bụi. Những thông tin tưởng nhỏ nhặt này đôi khi lại là manh mối quan trọng.

Trong chuyên mục hỏi đáp sức khỏe, câu hỏi thường gặp là liệu có một loại thuốc duy nhất chữa được tất cả trường hợp ho kéo dài uống thuốc không khỏi hay không. Câu trả lời là không, bởi ho do hen, viêm mũi xoang, trào ngược, nhiễm trùng hay thuốc đều có cơ chế khác nhau.

Tổng kết

Ho kéo dài không khỏi có thể bắt nguồn từ tình trạng hậu nhiễm virus, bệnh lý mũi xoang, hen, trào ngược, tác dụng phụ của thuốc hoặc những bệnh hô hấp cần được kiểm tra kỹ hơn. Không nên quá hoảng sợ nhưng cũng không nên tự dùng thuốc kéo dài mà bỏ qua nguyên nhân. Khi cơn ho vượt quá 3 tuần, tái diễn hoặc kèm khó thở, đau ngực, ho ra máu, sụt cân, người bệnh nên chủ động thăm khám. 

Bạn có thể tham khảo thêm thông tin sức khỏe tại senatormargaretobrien.com và luôn ưu tiên đánh giá trực tiếp từ nhân viên y tế khi có triệu chứng bất thường.

Nguồn: Sưu tầm